FARAON, czyli abc o władcy starożytnego Egiptu.

Nie ma tu żadnej tablicy chronologicznej i nie prezentuję tu faraonów poszczególnych dynastii egipskich - te wiadomości znajdziesz na wielu innych internetowych stronach. Rozdział "Egipt - faraonowie", jak każdy inny rozdział mojej strony, stworzyłam na swój własny sposób :D.

Jeśli posiadasz Tarota Ramzesa Wieczności, to zapewne już wiesz ilu faraonów znalazło się na jego kartach...
czterech:
- Echnaton = karta 0 Głupiec,
- Seti I = karta I Mag,
- Ramzes II zwany Wielkim = karta IV Władca
- i Merenptah = karta XIX Słońce.
Echanton/Amenhotep IV/gr. Amenophis IV należał do XVIII dynastii, a pozostali byli władcami z XIX dynastii; wymienieni faraonowie panowali w okresie tzw.-go Nowego Państwa, w latach - z grubsza rzecz biorąc - od około 1350 r.p.n.e do około 1200 r.p.n.e.).
Po przestudiowaniu poniższego rozdziału z pewnością rozpoznasz ...jakie nakrycia głowy noszą postacie ukazane są na kartach Tarota Ramzesa Wieczności (chodzi zarówno o ludzi, jak i o bogów, zarówno o postacie jako takie, jak i namalowane na ścianach, czy też wyrzeźbione).

Przed kilkoma tysiącami lat egipski kraj był podzielony na dwie części: Górny i Dolny Egipt. W każdej z nich panował odrębny władca. Nie wiadomo dokładnie kiedy i kto dokonał zjednoczenia Egiptu (Menes? Narmer? Król Skoprion? a może jeszcze ktoś inny), zapewne jednak proces integracji państwa nie przebiegał ani szybko, ani pokojowo; zjednoczenie dokonane zostało drogą siłową - władca/y Górnego Egiptu dokonał/li podoboju Egiptu Dolnego.

Górny Egipt - Górny Egipt to część południowa kraju, rozciągająca się od I katarakty na Nilu do połowy odległości do Morza Śródziemnego - korona władcy Górnego Egiptu: wysoka, owalna, biała korona w kształcie stożka = hedżet (hedjet) - godło Górnego Egiptu: pszczoła - symbol Górnego Egiptu: kwiat lotosu - patronka Górnego Egiptu, jego opiekuńcza bogini: Nechbet (Nekhbet; bogini wcielająca się w sępa) - naczelny bóg Górnego, a więc pustynnego Egiptu: Set (Seth), a więc bóg pustyni - sławne (dawne i nowe) miasta Górnego Egiptu alfabetycznie: Abydos (miejsce kultu Ozyrysa), (el) Amarna, Asuan (ze słynną tamą na Nilu i świątynią w Abu Simbel), Dendera - Tentyris (ze świątynią Hathor i Izis, a więc to jest miejsce od słynnego zodiaku egipskiego), Edfu (ze świątynią Horusa), Elefantyna (m.in. ze świątynią Chnuma), Esna, File (wyspa ze świątynią Izis i Hathor), Kom Ombo (m.in. ze świątynią Sobka), Medinet Habu, Hierakonpolis, czyli dawne Nechen, a obecnie jedno z ważniejszych stanowisk archeologicznych w Górnym Egipcie, miejsce odnalezienia klasycznych zabytków mówiących o początkach zjednoczonego państwa egipskiego takich, jak: Palety Narmera, głowice maczug króla Skorpiona i Narmera, Palety Sępów, Palety Łowów (odwiedź stronę w jęz. ang. http://www.archaeology.org/interactive/hierakonpolis/index.html), Teby (z kompleksem świątyń w Luksorze i Karnaku, oraz słynną Doliną Królów i Królowych) (przy okazji: zobacz podział starożytnego Egiptu na nomy pod adresem http://www.narmer.pl/map/nomy_pl.htm, odwiedź też inne stronki o Egipcie: http://egipt.amra.pl/, oraz http://www.egiptologia.pl/index.html)

Dolny Egipt - Dolny Egipt to północna część kraju, rozciągająca się od połowy kraju do Morza Śródziemnego, a więc zawierająca w sobie Deltę Nilu z licznymi mokradłami, rozlewiskami, pełnymi wodnego ptactwa i wodnej zwierzyny (tutaj znajdowała się największa koncentracja papirusu) - korona władcy Dolnego Egiptu: niska, czerwona korona w kształcie wydłużonej przepaski lub inaczej - ściętej czapy z wysoką tylna częścią = desz(e)ret (deshret, dechret) - godło Dolnego Egiptu: trzcina - symbol Dolnego Egiptu: papirus - patronka Dolnego Egiptu, jego opiekuńcza bogini: Wadżet (Wadjet - Uadżet; bogini wcielająca się w kobrę) - naczelny bóg Dolnego Egiptu: Horus - sławne (dawne i nowe) miasta Dolnego Egiptu alfabetycznie: Aleksandria, Bubastis (centrum kultu bogini Bastet, tej od kotów), Buto (to ta miejscowośc od bogini Wadżet związanej z kobrą), Fajum (oaza), Giza (wiadomo - słynne piramidy i sfinks), Heliopolis (centrum kultu boga Re), Hermopolis (centrum kultu boga Thota, tego od ibisów, bóg ten pojawił się ponownie w okresie klasycznego antyku jako Hermes Trismegistos), Kair, Memfis (przez długi czas stolica starożytnego Egiptu, centrum kultu boga Ptaha - to ta łysa postać ciasno owinięta białą szatą), Peluzjum, Pi Ramzes, Port Said, Sais, Sakkara, Tanis - Awaris (przy okazji: zobacz podział starożytnego Egiptu na nomy pod adresem http://www.narmer.pl/map/nomy_pl.htm, odwiedź też inne stronki o Egipcie: http://egipt.amra.pl/, oraz http://www.egiptologia.pl/index.html)

Egipt Zjednoczony - korona władców zjednoczonego Egiptu: podwójna biało-czerwona korona = pszent (pshent, pschent, egip. Pa-sechemti = Dwie Potężne) Poniżej są fotosy ze słynnego filmu "Kleopatra" z 1963 roku, ukazujące koronację królowej Kleopatry (Elisabeth Taylor) przez Juliusza Cezara (Rex Harrison); nakłada on białą koronę - hedżet na koronę czerwoną - deszret i w ten sposób powstaje pszent. - naczelny bóg zjednoczonego Egiptu - gdy po długoletnich walkach dominację w państwie uzyskała północna część kraju, wówczas za najwyższego boga zaczęto uznawać Horusa, boga dotychczas czczonego głównie na północy Egiptu, czyli w Dolnym Egipcie. Horusa zaczęto też utożsamiać z bogiem - Słońcem Re (Ra), w pewnym okresie Horus był równorzędny z bogiem Górnego (południowego, pustynnego) Egiptu - Setem, póżniej wywyższano również lokalne bóstwa (np. Mut, Min, Ptah), oraz najważniejszym bogiem stał się Amon. Ozyrysa - ojca boga Horusa czczono prawdopodobnie zarówno w Górnym, jak i w Dolnym Egipcie. Hierarchia i rola bogów starożytnego Egiptu to niezły misz-masz, w ciągu długiej historii Egiptu jedni bogowie umacniali swoje pozycje, inni zaś odchodzili w cień, ew. byli łączeni-wchłaniani. Dla informacji - słynna "dziewiątka heliopolitańska", czyli dziewięć najistotniejszych bóstw z Heliopolis, to: Atum (Atum-Re), jego dzieci Szu i Tefnut, Geb i Nut (dzieci Szu i Tefnut), oraz dzieci Geba i Nut o imionach Ozyrys, Seth, Izyda i Neftyda. Do tej dziewiątki dodawano często jeszcze Amona (którego utożsamiano z Re), był on mężem Mut i ojcem Chonsu. Natomiast cztery słynne pary bóstw z Hermopolis, czyli "ósemka hermopolitańska", to: Num i Naumet (praocean), Huh i Hauhet (ruch i woda), Kuk i Kauket, oraz Nat i Niau lub Amon i Amaunet. (Heliopolis i Hermopolis to miasta w Delcie Nilu, a więc na północy kraju.) Poniżej ilustracja symbolicznie ukazująca zjednoczenie Egiptu; po lewej stronie Horus i symbol papirusu (Dolny Egipt = północna część kraju), po stronie prawej Set i symbol lotosu (Górny Egipt = południowa część kraju). Jeszcze rysuneczki, na których można zobaczyć różnicę w przedstawianiu papirusu i lotosu w architekturze starożytnego Egiptu.

Inne korony królewskie: - atef- wysoka biała stożkowa korona z Górnego Egiptu, przybrana piórami strusimi, zapewne wkładana przez faraona na czas jakichś szczególnych ceremonii religijnych; korona ta widoczna jest np. na głowie boga Ozyrysa i mogła ona wyglądać również bardziej obficie i bogato, jedna z jej form miała nazwę hemhem (jest ona np. na wizerunkach Echnatona i Tutanchamona), Poniżej przykład bardzo ozdobnej korony królewskiej Kleopatry - fotosy z hitu kinowego z roku 1963; oto widowiskowa scena wjazdu królowej do Rzymu. - niebieska korona = khepresh/khepresz (chepresz, hprs) - gdy faraon prowadził wojnę, nakładał wówczas na głowę "wojenną" koronę w kolorze błękitnym (błękitny hełm), która prawdopodobnie była wykonana z utwardzanej skóry (lub jakiejś lekkiej masy może z dodatkiem papirusu) Korona faraona pozostawała pod opieką bóstwa świętych miast: - Nechen (gr. Hierakonpolis) – gdzie czczono Nechbet/Nekhbet, przedstawianą pod postacią sępa (Górny Egipt) - i Buto - egip. Per-Wadżet (dawna stolica Delty) – gdzie czczono Uadżyt/Uadżit/Uadżet/Wadżet/Wadjet (gr. Uto, Buto, Edżo, Udżo, a łac. Uraeus), czyli boginię wcielającą się w kobrę (chodzi oczywiście o Dolny Egipt). Z powyższych powodów z przodu nakrycia głowy faraona znajdowała się: - święta kobra (ureusz) umieszczana na czole jako znak boskiej ochrony bogini Wadżet czczonej w Dolnym Egipcie, - na nakryciach głowy pojawiał się też sęp, symbol bogini Nechbet z Górnego Egiptu (która przedstawiana była jako sępica z rozpostartymi skrzydłami). Obecość symboli obu bogiń miała wyrażać opiekę bóstw z obu królestw nad faraonem i jego krajem. Symbol sępa często widzimy u żon faraona (czy też królowych egipskich) na ich nakryciach głowy, opaskach, diademach, czy perukach. Sęp obok ureusa jest też na nakryciu głowy faraona Tutanchamona - patrz niżej na fotce. Poniżej są fotki z filmu "Kleopatra" z 1999 roku (mini serial tv), na których dokładnie widać owo "sępie" nakrycie głowy; z przodu, z lewej strony, z prawej strony i z tyłu. (Poszukaj kart w Tarocie Ramzesa Wieczności, na których królowa nosi podobną koronę w kształcie sępa.)

(Inne) insygnia, symbole i atrybuty władzy faraona: - sztuczna broda (wykonana prawdopodobnie z drewna) - byczy ogon lub ogon lwa, a także skóra pantery - bicz = nechacha - neheh (3-rzemienny bicz, rózga), - berło = heka (pastorał, zakrzywiona laska pasterska, uas, aut, uedź, hedź, aba, mekes); bicz i berło to najważniejsze insygnia władzy faraona; bicz symbolizuje ochronę swego ludu przez króla, a berło-laska symbolizuje prowadzenie swojego ludu przez króla w spsosób, w jaki paserz prowadzi swoje owieczki). (Istniał też rodzaj zakrzywionej maczugi cherp i rodzaj miecza-sztyletu chepesz.) Poniżej są fotosy z filmu telewizyjnego "Kleopatra" z 1999 roku, na których widać jak Juliusz Cezar (Timothy Dalton) podczas koronacji wręcza królowej Kleopatrze (Leonor Valera) jej atrybuty władzy: berło - laskę i bicz. - nemes = nakrycie głowy w postaci pasiastej chusty z tyłu skręconej w warkocz, która była przytrzymywana przez opaskę z kobrą - ureuszem; faraonowie często nosili to właśnie nakrycie głowy zamiast korony (można też też wymienić nazwę trochę innej chusty: chat - khat)

Szybka powtórka dla Ciebie: Jak nazywa się korona Ozyrysa, którą widzisz poniżej po lewej stronie, a jaką koronę nosi sokół-Horus po stronie prawej? Jak nazywa się nakrycie głowy na głowie sfinksa z Las Vegas? :-) Wszystkie królewskie nakrycia głowy (i nie tylko to) ładnie pokazane są na stronie http://www.artyfactory.com/egyptian_art/egyptian_art_lessons.htm (będącej częścią http://www.artyfactory.com/index.html)

Egipski władca pełnił następujące funkcje: - najważniejszego administratora kraju, - najwyższego kapłana i budowniczego świątyń, - najwyższego sędziego - stał na straży harmonii i porządku (zakres władzy bogini sprawiedliwości Maat), - wodza naczelnego armii - rozpoczynał wojny, zawierał przymierza i pokoje. Faraon sprawował władzę absolutną jako żywy bóg na ziemi, który opiekował się wszystkimi mieszkańcami Egiptu. Brak rozdziału władzy duchowej i świeckiej oznaczał, że sprzeciwianie się faraonowi było naruszeniem tabu religijnego. Jego słowo było w państwie prawem.

Faraon to roszczący sobie boskie pochodzenie depsota i tyran, którego władza wzmacniana była m.in. biernością społeczeństwa i atmosferą religijności. Oto ogólne i podsumowujące informacje o faraonie z różnych "pedii", ale z innych źródeł także: Faraon to jedno z określeń króla - władcy starożytnego Egiptu, używane przez Greków, a będące zniekształconą wersją egipskiego peer-aa = wielki dom, a dokładniej: w okresie Starego i Średniego Państwa terminem faraon = wielki dom, określano dwór (pałac) władcy, natomiast od czasów XVIII dynastii stał się on również tytułem króla. Grecy przyswoili ten termin, zmieniając jego kontekst tak, że kojarzy się jedynie z tytułem władcy. Termin faraon pojawił się więc w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu, oraz Król Południa i Król Północy. Symbolem królów Górnego Egiptu była wysoka korona biała, a Dolnego - niska korona czerwona. Jako symbol zjednoczenia dwóch krain faraon nosił podwójną koronę - pszent, czyli połączoną koronę czerwono-białą i często zwany był Panem Koron lub Panem Obydwu Krajów. Faraon był bogiem na ziemi, czyli królem; należał do niebios i był pośrednikiem pomiędzy poddanymi, a boskim panteonem. Faraon to wcielenie Pana Niebios Horusa, przedstawianego w postaci sokoła z rozpostartymi skrzydłami, a później również syn boga Re. Po śmierci faraon stawał się Ozyrysem. Uważany za życia za dobrego boga, w chwili śmierci faraon był unoszony do nieba – łączył się z tarczą słoneczną, a jego ciało było wchłaniane przez stwórcę. Doczesne szczątki boga-człowieka były grzebane we wspaniałym grobowcu, w którym chowano też cenne przedmioty i rzeczy codziennego użytku mogące być przydatne w życiu pozagrobowym. Pierwszym królem, który nosił tytuł syna Re był następca Chufu, Dżedefre z IV dynastii. Faraon posiadał dwa imiona wpisane w kartusz: imię noszone od urodzenia i imię koronacyjne. Wszystkie imiona tworzyły królewską tytulaturę, czyli tzw. Królewski Protokół. Nauka przyszłego faraona rozpoczynała się w bardzo młodym wieku i polegała zarówno na ćwiczeniu ciała, jak i umysłu tudzież ducha. Król musiał być sprawny fizycznie, wszechstronnie wykształcony i wtajemniczony. Praktycznie władza faraona była realizowana poprzez urzędników, którzy organizowali i nadzorowali prace przy budowie i naprawie kanałów nawadniających, zbierali daniny od chłopów i rzemieślników, określali rodzaj i wielkość upraw, w imieniu faraona sądzili przestępców. Ustrój państwa oparty na władzy faraona nazwać można monarchią despotyczną opartą na teokracji. (Teokracja: gr. theós - bóg, kratós - władza, to doktryna polityczna, według której władzę w państwie sprawuje kapłan lub kapłani i w której duchowni decydują o sprawach cywilnych i religijnych. Sprawujący władzę w państwie są powoływani przez boga lub bogów. Celem władzy ziemskiej jest realizacja nadrzędnej woli, władzy boskiej i urzeczywistnienie uniwersalnych zasad ustanowionych przez boga lub bogów.) Faraon corocznie uczestniczył w święcie opet, procesji barek bogów z Karnaku do Luksoru, podczas którego dokonywało się odnowienie jego władzy. Jednak najważniejszym świętem królewskim był sed. Uroczystość odbywała się po trzydziestu latach rządów faraona i miała charakter rytualnej odnowy sił króla. Największą władzę i autorytet wśród ludu miał faraon za czasów Starego Państwa, zwłaszcza IV dynastii. W okresie Średniego i Nowego Państwa boskość faraona znacznie zmalała i często faraon musiał zabiegać o względy kapłanów i arystokratów (w skrajnych przypadkach dochodziło nawet do obalenia jego rządów). Faraonowie mieli liczne żony (oraz oczywiście nałożnice), zwyczajowo żenili się z własnymi siostrami ew. czasem z córkami. Do najwybitniejszych faraonów należeli: Totmes III, Seti I, Ramzes II. W dziejach Egiptu tylko cztery kobiety zostały faraonem: Neferusobek, Hatszepsut, Tauseret i Kleopatra (poniżej na zdjęciu z tv filmu z roku 1999).

O stroju faraona i innych mieszkańców starożytnego Egiptu można przeczytać m.in. pod adresem http://www.wiw.pl/sztuka/plastyka/dyscypliny/moda/egipt.asp - oto fragment tego tekstu:
Władcy w starożytnym Egipcie na co dzień nie różnili się ubiorem od swoich poddanych. Egipcjanie nosili zwykle przepaskę na biodrach, pozostałe części stroju były bardzo skąpe, utkane z delikatnych i przewiewnych tkanin. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety nosili rodzaj spódnicy, której fałdy zbierano z przodu i wkładano za pas. O wartości i elegancji stroju świadczyła jakość materiału i precyzja ułożenia fałd. Tors u mężczyzn najczęściej pozostawał nagi, kobiety wkładały na ramiona krótką pelerynkę, której dolne krańce związywano i przytrzymywano spódnicą. Sławną w całym starożytnym świecie biel egipskich tkanin uzyskiwano poprzez wystawianie na światło słoneczne utkanego materiału. Na stopy wkładano proste sandały z drewna i utwardzonej skóry, które chroniły przed gorącym piaskiem.

Aby przejść do następnego rozdziału kliknij w kobrę.