Ponad pięć tysięcy lat temu w Egipcie, nad brzegami Nilu, ukształtował się pierwszy na świecie naród cywilizowany. Nie był to jedyny ośrodek cywilizacji, bo wielkie miasta istniały już w niezbyt odległej Mezopotamii (dzisiejszy Irak). Jednak mieszkańcy Mezopotamii nie stanowili jednego narodu. Każde miasto miało swojego króla, swoje prawa i swoich bogów. Egipcjanie zaś mieli jednego króla, jedno prawo i wszyscy czcili tych samych bogów.
Cywilizacja starożytnego Eguptu przetrwała blisko trzy tysiące lat - o wiele dłużej niż trwa nasza cywilizacja. Choćby tylko z tego względu, można uznać ją za najbardziej udaną.
Starożytny Egipt to kraina o dziwnym kształcie. Przypomina kwiat na długiej łodydze. Tą łodygą była dolina Nilu, a kwiatem Delta. Od Nilu zależało całe życie w Egipcie. Wszyscy mieszkali na wąskim pasku żyznej ziemi nad brzegami tej rzeki. Egipt to kraj suchy. Bez Nilu stałby się pustynią. Nil to również główna arteria komunikacyjna, łącząca miasta odległe od siebie o setki kilometrów. Co roku we wrześniu Nil wylewał i pozostawiał warstwę czarnego mułu tak żyznego, że rolnicy mogli siać i zbierać płody rolne dwa lub trzy razy w roku.
Egipt nazwano "darem Nilu", ponieważ bez tej rzeki nic nie mogłoby wyrosnąć w dolinie, ktorą z obu stron otacza pustynia.

KRÓTKI ilustrowany RYS HISTORYCZNY EGIPTU

Chodzi oczywiście o starożytny Egipt.

(Każdy posiadacz jakiegokolwiek egipskiego Tarota winien ją znać.)

Skomplikowane kroniki pochodzące ze starożytnego Egiptu pełne są opisów potężnych przedsięwzięć budowlanych oraz wielkich osobowości. Archeolodzy wciąż sperają się o dokładną chronologię egipskich dynastii i poszczególnych władców. Jedyną bezsporną rzeczą jest podział historii Egiptu na epoki: okresy predynastyczny i archaiczny, po których kolejno następują Stare, Średnie i Nowe Państwo, przedzielone Okresami Przejściowymi. Potem następuje Okres Późny, kończący się wraz z panowaniem Ptolemeuszy w I wieku naszej ery.

Okres predynastyczny i archaiczny (5000-2700 r. p.n.e.)

Przez wiele wieków Egipt podzielony był na dwa królestwa - Górny Egipt na południu i Dolny Egipt na północy. Z czasów tych pochodzi Król - Skorpion, o którym bardzo niewiele wiadomo; jest znany tylko z fragmentarycznych dowodów, które pokazują, iż nosił on koronę Górnego Egiptu. Król Skorpion został pochowany w grobowcu w Abydos.
W 3170 roku p.n.e. władca Górnego Egiptu Narmer podbił Egipt Dolny.Narmer znany jest z artefaktu o nazwie paleta Narmera, na której widać, iż raz nosi koronę Górnego Egiptu, a raz Dolnego. Narmer został pochowany w Abydos, niedaleko swego przodka Skorpiona.
Około roku 3100 p.n.e. oba królestwa połączył legendarny faraon Menes, a na jego koronie po raz pierwszy znalazły się symbole obu królestw. Menes ustanowił stolicę Memfis w Dolnym Egipcie (nieopodal dzisiejszego Kairu) stolicą zjednoczonego państwa i założył I dynastię. (Tak do końca to nikt nie jest pewien kto i kiedy zjednoczył Egipt...)
Według Kazimierza Michałowskiego: Dwa organizmy państwowe: władcy Dolnego Egiptu (tj. Delty) oraz króla Górnego Egiptu - ten pierwszy układ państwowości w dolinie Nilu zaważył na dziejach starożytnych całego kraju. Przetrwał on w nomenklaturze urzędów, tytulaturze królewskiej, symbolice religijnej i dworskiej. Tak więc na dworze królewskim oficjalnie będą dwa spichlerze i dwa skarbce: Górnego i Dolnego Egiptu. Faraon będzie zawsze nosił tytuł króla Górnego i Dolnego Egiptu, sępia bogini Nechbit będzie patronować krajowi południa, podczas gdy kobra — jako bogini Edzo czczona w Buto — stanowi symbol Delty. Faraon będzie właścicielem dwóch koron królewskich: czerwonego czepca — korony Dolnego Egiptu, i białej tiary — korony Górnego Egiptu.
Sami Egipcjanie uważali za moment przełomowy dla swoich dziejów fakt połączenia obu krajów, tj. Górnego i Dolnego Egiptu, w jeden organizm państwowy. Miał tego według tradycji dokonać król Górnego Egiptu, Menes, którego drugie imię brzmiało prawdopodobnie Narmer. Posągi Menesa były niesione w procesjach religijnych na równi z posągami bogów. Symboliczne przedstawienie zjednoczenia dwóch krajów występowało często w sztuce egipskiej. Zresztą Egipcjanie słusznie przeprowadzali tutaj zasadniczą cezurę między dawnymi a nowymi czasy. Dzięki połączeniu obu krajów nastąpiło uporządkowanie stosunków politycznych, gospodarczych i społecznych, którego odbicie znajdujemy tak silnie wyrażone w sztuce.

Stare Państwo to jeden z najwspanialszych okresów w dziejach Egiptu. Powstało ono około 2700 roku p.n.e. i trwało ponad 5 wieków. Kwitł handel, a kupcy podróżowali niemal wszędzie. Rzemieślnicy wytwarzali przepiękne meble i biżuterię, murowali kamienne ściany, wytapiali miedź z rudy; posiadali też wiele innych cennych umiejętności, Uczeni egipscy znali prawa astronomii i matematyki, oraz dokonali wielkiego postępu nauk medycznych. Z okresem tym wiąże się pierwszy okres wielkiego rozwoju nauki i architektury; wtedy właśnie powstały hieroglify i pierwsze wielkie budowle.
Władcy dysponowali coraz większą potęgą, toteż szukali sposobów, aby ją wyrazić, zarówno na życia, jak i po śmierci. Faraon Dżoser z IV dynastii jako pierwszy wpadł na pomysł wybudowania dla siebie olbrzymiego grobowca, który miał chronić zarówno jego doczesne szczątki, jak i bogactwa, według wierzeń niezbędne w zaświatach. Tak powstała piramida schodkowa w Sakkarze.
Inni faraonowie poszli w jego ślady, a około 2550 roku p.n.e. konstrukcja piramidy osiągnęła doskonałość, czego wyrazem jest Wielka Piramida, wybudowana w Gizie przez faraona Cheopsa (Chufu), a nieco później, za rządów faraona Chefrena (Chafre) nieopodal powstał Sfinks. Wtedy też zaczęto mumifikować zwłoki. Syn Cheopsa Dżedefre (Redżedef) wprowadził do egipskiego panteonu boga słońca Ra (Re), który w ciągu następnych trzech tysiącleci stał się jednym z najważniejszych elementów egipskiej religii.
W okresie Starego Państwa potężni faraonowie wysyłali wyprawy na Synaj po turkusy i miedź, z których wykonywano następnie wspaniałą biżuterię i ozdoby. Handlowano również z Libanem, by uzyskać drewno cedrowe do produkcji statków.
Z biegiem czasu lokalni możnowładcy stawali się coraz potężniejsi, a rywalizacja między regionami kraju spowodowała chaos, który położył kres Staremu Państwu.
W latach 2140-2040 p.n.e. nastąpił okres anarchii i rozpad państwa na dwa: Dolne ze stolicą w Heliopolis i Górne ze stolicą w Tebach. Okres ten, w którym według Manetona w ciągu 70 dni panowało 70 faraonów, jest nazywany Pierwszym Okresem Przejściowym. Powstała wtedy m.in. świątynia w Karnaku.

Średnie Państwo (2040-1778 roku p.n.e.) powstało, gdy tebańscy faraonowie XI dynastii rozszerzyli swą władzę, a Egipt został ponownie zjednoczony za panowania Mentuhotepa II (około 2040 roku p.n.e.). Jego następcy rozbudowali Teby oraz zapoczątkowali renesans kultury Egiptu, czego liczne ślady przetrwały do naszych czasów.
Lokalne bóstwo tebańskie, Amon, połączył z panegipskim Ra, tworząc Amona-Ra, a około roku 1800 p.n.e. mało znaczące bóstwo Ozyrys przekształciło się w potężnego boga. Teby były ośrodkiem władzy aż do XII dynastii, której pierwszy faraon Amenemhat I (1980-1951 r.p.n.e.) założył stolicę w okolicach Memfis. Nadal jednak czcił on tebańskiego Amona, propagując także jego kult w całym państwie.
Sąsiedzi pożądliwie przyglądali się bogactwom Egiptu, a około 1600 roku p.n.e. od strony Libii na Egipt najechali wojowniczy Hyksosowie, dając początek II Okresowi Przejściowemu.

Panowanie Hyksosów trwało niespełna 100 lat. Zostali wyparci z Dolnego Egiptu przez faraona Ahmose I (Jahmesa), który założył XVIII dynastię, rządzącą zjednoczonym Egiptem z Teb. Faraonowie XVIII dynastii wprowadzili wiele znaczących reform: zreorganizowali armię oraz skonsolidowali władzę w rękach członków rodziny królewskiej kosztem monarchów. W okresie tym, daniny od podbitych państw i złoto z Nubii uczyniłys Egiptu najbogatszą krainę starożytnego świata. W tym też okresie starożytny Egipt osiągnął apogeum rozkwitu kulturalnego i artystycznego, a odkąd w Dolinie Królów pochowano Totmesa I (1504-1492 r.p.n.e.), stała się ona nowym miejscem pochówku faraonów.
Według Kazimierza Michałowskiego: W okresie XVIII dynastii (1567—1320) czterech faraonów noszących imię Amenhotep i czterech o imieniu Totmes przyczynia się najbardziej do utwierdzenia potęgi i bogactwa kraju. Wśród nich wymienić też należy słynną królowę Hatszepsut (1503—1482), siostrę i małżonkę Totmesa II, która organizuje wspaniałą wyprawę handlową do kraju Punt (prawdopodobnie dzisiejsze Somali); dla niej to jej naczelny architekt, kanclerz i faworyt imieniem Senmut, wznosi przepiękną świątynię grobową w Deir el-Bahari.
W XV wieku p.n.e. rozbudowano świątynie w Karnaku i Luksorze, a na zachodznim brzegu Nilu powstały liczne budowle. Amenhotep IV (1356-1339 r.p.n.e.) postanowił opuścić Teby i założył stolicę w Achet-Aton (dziś Tell-el-Amarna). Zniósł również kult Amona i innych bóstw, w zamian wprowadzając pierwszą w dziejach religię monoteistyczną - kult Atona. Zmienił również własne imię na Echnaton (Blask Atona). Pochłonięty reformami wewnętrznymi, zaniedbał politykę zagraniczną, toteż tuż po jego śmierci Egipt utracił Syrię. Jego syn i następca, Tutenchamon, przywrócił kult Amona Ra. Po krótkim panowaniu Tutenchamon zmarł w tajemniczych okolicznościach, nie pozostawiając następcy.
Władzę po nim przejął jeden z wodzów, który jako Ramzes I dał początej XIX dynastii. Ramzes I i jego następca Seti I (1291-1279 r.p.n.e.) odzyskali dla Egiptu wiele utraconych wcześniej terenów.
Rządy Ramzesa II, trwające 60 lat (1279-1212 r..p.n.e.), stanowią wspaniałe zakończenie okresu Nowego Państwa. Faraon ten zwany Wielkim, był jednym z największych budowniczych w historii Egiptu; to za jego rządów powstały kompleksy świątynne Abu Simbel, Abydos, Karnak i Luksor. Wtedy też Egipt przeżywał okres wspaniałego rozkwitu gospodarczego i umocnił panowanie w Syrii i Libii. Być może to właśnie Ramzes II pozwolił Izraelitom na wyjście z Egiptu.
Od około 1200 roku p.n.e. Egipt był atakowany przez grupy najeźdźców (piratów) zwanych Ludami Morza. Egipcjanie dwukrotnie ich pokonali (m.in. bitwa morska w pobliżu Pelesium) i ocalili swój kraj od najazdu. (Migracja tak zwanych Ludów Morza jest związana ze zniszczeniem kultury mykeńskiej i innych ośrodków na wybrzeżach Morza Egejskiego, oraz upadkiem państwa Hetytów. Ludność ta zaatakowała Egipt, lecz została pobita przez Ramzesa III, który tak odnotował swoje zwycięstwo: "Obca ludność zbuntowała się na wyspach, żaden kraj nie mógł oprzeć się ich wojsku, począwszy od Hetytów. Ruszyli w stronę Egiptu, ci którzy weszli w granice mojego państwa, ich serca i dusze są stracone dla wieczności, ci którzy doszli do ujścia rzeki zostali zamknięci, zabici, ich ciała porąbane." Niektóre plemiona osiedliły się przy granicach Egiptu i służyły jako najemnicy faraonów. Plemię zwane w źródłach egipskich Pulesati osiedliło się wokół Gazy w Kanaanie. Jest ono identyfikowane z Filistynami, od których pochodzi nazwa Palestyna.) Okres świetności Egiptu kończył się jednak. Następca Ramzesa II, Ramzes III, zbudował olbrzymią nekropolię w Medinet Habu, jednak władzę stopniowo przejmowało tajne stowarzyszenie kapłańskie znane jako Słudzy Amona Ra. Następcy Ramzesa III, tak zwani Ramzesydzi, byli władcami słabymi i niedołężnymi. W kraju pogłębił się zamę, wśród biedoty panowała taka nędza, że raz po raz wybuchały rozruchy i zamieszki. Głównymi sprawcami tego chaosu byli kapłani, którzy zagarnęlo ogromną część ziemi uprawnej i nie chcieli dostarczyć żywności głodującej ludności. W 1070 roku p.n.e. kraj uległ ponownemu podziałowi, a w 715 roku p.n.e. podbili go Asyryjczycy. W tym też okresie rozpoczęła się wymiana handlowa z rozwijającą się Republiką Rzymską.

W 332 roku p.n.e. Aleksander Wielki zajął Egipt, wyznaczając na jego wielkorządcę Kleomenesa z Naukratis. Po śmierci Aleksandra Kleomenes ogłosił się władcą i przyjął imię Ptolemeusza I. Aleksandria, nowe miasto na wybrzeżu Morza Śródziemnego, stała się stolicą jego Państwa i kulturalną stolicą ówczesnego świata. Ptolemeusz I rozbudował Aleksandrię, założył Bibliotekę Aleksandryjską i Muzeum Aleksandryjskie, dbał o rozwój literatury i nauki. Za jego panowania Egipt przeżywał rozkwit polityczny i kulturalny. W tym okresie Teby całkowicie utraciły swoje znaczenie stolicy.
Za rządów Ptolemeuszów powstały kompleksy świątyń w Denderze, File i Edfu. Przyjęli oni panteon egipski i zamiast przystosować kulturę egipską do zwyczajów greckich, propagowali ją w formie oryginalnej.
Okres ten skończył się wraz ze śmiercią najsłynniejszej przedstawicielki rodu, krolowej Kleopatry VII (69-30 r.p.n.e.), pięknej, inteligentnej i wykształconej, która usiłowała oprzeć swą politykę zagraniczną na ścisłych związkach z Rzymem, a właściwie na ścisłych związkach z Rzymianami. Juliusz Cezar pomógł Klepatrze usunąć jej brata-małżonka faraona (w czasie rozruchów spłonęłą słynna Biblioteka Aleksandryjska),a ich syn, Ptolemeusz XV Cezarion, miał zostać władcą obu Państw. Gdy Cezar zginął w zamachu, Klepatra zwróciła się ku kolejnemu Rzymianinowi, Markowi Antoniuszowi. Wojska egipskie walczyły po jego stronie w wojnie o władzę w Rzymie z Oktawianem, jednak nieudolne dowodzenie doprowadziło do klęski pod Akcjum w 31 roku p.n.e.
12 sierpnia 30 roku p.n.e., w obliczu nadciągających legionów, Kleopatra - ostatnia królowa Egiptu - popełniła samobójstwo. Kraj faraonów stał się prowincją Rzymu.