Poniżej kolejna garść rozmaitych informacji o smokach
(teksty gł. znalezione w Internecie, lecz nie tylko...)
"W większości języków europejskich słowo smok pochodzi od greckiego słowa drakan (bystrooki), np. fr. i ang. Dragon, niem. Drache, cz. Drak, łac. draco. Inne słowa na określenie smoka: dragone, drage, drake, drakon.
Nowy słownik etymologiczny Wiesława Borysia stwierdza, że smok jest słowem ogólnosłowiańskim: czeski zmok, słowacki zmok/zmak, staro-cerkiewno-słowiański i prasłowiański smok.
Gdyby słowo smok wywodzić od prasłowiańskiego smok, wówczas można łączyć to słowo z czasownikiem (prze)smyknąć się, przejść, przesunąć się, przedostać się gdzieś przez coś zwinnie, szybko, ukradkiem przemknąć się, prześlizgnąć się.
Wg Bnicknera słowo "smok", pochodzi od indoirańskiego słowa oznaczającego "połykanie" (stąd też "smoktnąć", "cmoknąć")."
Jak to w Wikipedii napisano: "Smok to (fikcyjne) zwierzę w postaci olbrzymiego, latającego gada występujacego też pod postacią ludzką. Występuje w licznych mitach i legendach rozmaitych kultur, oraz w literaturze i filmach. Smoki obdarzone były przewrotną inteligencją i według wielu mitów potrafiły posługiwać się mową, oraz posiadały rozmaite skarby."
Podstawową i uniwersalną cechą smoków jest hybrydalność czy też chimeryczność: ich ciała złożone są z elementów wziętych od rozmaitych zwierząt. Przy wymienności członków smoczego ciała jeden element był niezmienny - wężowy korpus z długim, potężnym ogonem."
"Smoki występowały na całym świecie, od dalekiego wschodu po najodleglejszy zachód, ale przedstawiano je różnie. Najczęściej okrywały je gadzie lub rybie łuski, lecz smok mógł również być opierzony lub pokryty futrem. Smoki miewały dwie lub cztery nogi, często więcej niż jedną głowę, niekiedy pełzały na brzuchu jak węże. Zazwyczaj zamieszkiwały ciemne jaskinie lub mroczne wody, lecz niektóre także unosiły się w przestworzach na skrzydłach nietoperza lub orła. Największe przerażenie budziła paszcza pełna straszliwych kłów (jednak bywały także smoki o pięknych, kobiecych twarzach). Jedne siały zniszczenie i śmierć ognistym lub trującym oddechem, inne - ciosami potężnych ogonów."
"Smok stał się upostaciowaniem pierwotnego chaosu, stawiającego opór próbom porządkowania świata, próbom zbudowania cywilizacji, zaprowadzenia boskiego ładu i prawa naturalnego, którego orędownikami byli bogowie uraniczni oraz słoneczni. Opór smoków chaosu realizuje się poprzez zabór wód, żywiołu życia niezbędnego do zbudowania cywilizacji. Walkę bóstwa ze smokiem należy więc odczytywać jako archetypiczny obraz konfliktu między bezładem i chaosem, a prawem i porządkiem.
Smok nie zawsze powinien być określany jako zły. Jako symbol kosmiczny nie podlega wartościowaniu moralnemu: pierwotny chaos przedstawia modalność Wszechświata - jak określa pierwotny chaos Eliade - chaos po prostu istnieje i jest naturalnym stanem rzeczy."
"W kosmicznym obrazie świata smoka łączono z żywiołem ziemi i wody. Chtoniczno-akwatyczny charakter smoka tylko w nieznacznym stopniu był modyfikowany przez cechy związane z górnymi żywiołami: przez skrzydła unoszące bestię w rejony powietrzne i przez ognisty oddech."
Generalnie smoki są istotami reprezentującymi wszystkie siły natury
i wszystkie cztery żywioły: ogień, powietrze, ziemia i woda.
Oczywiście są smoki, które w swym środowisku preferują zestawienia:
- ziemia ew. z dodatkiem skał plus woda (np. smoki żyjące w podziemnych jaskiniach),
- lub ziemia plus ogień (np. smoki wulkaniczne),
- czy też powietrze plus woda.
Wszystkie one potrafią naturalnie świetnie latać.
Obecnie dość powszechnie się uważa, iż podstawowymi żywiołami, z którymi związane są smoki są przede wszystkim powietrze i ogień, choć w Chinach smoki wiąże się z żywiołem wody.
- SMOKI EUROPY -
Smoki z legend kontynentu europejskiego dominują we współczesnej konwencji fantasy. Zgodnie z pierwowzorami mają zwykle wygląd wielkiej jaszczurki czy dinozaura, posiadają skrzydła, nierzadko mają kilka głów, potrafią zionąć ogniem.
Najstarsze wyraźne ślady smoka w Europie są w legendach Grecji, zachowane przez Homera i Hezjoda. Jako symbol pojawiają się między innymi także w Imperium Rzymskim.
Europejskie smoki zasadniczo utożsamiano ze złem, chorobą lub wojną. W religii chrześcijańskiej smok pojawia się jako symbol Szatana (draco to synonim szatana); jak wiadomo anioł Michał walczył ze smokiem i go pokonał. Symbol smoka jest więc kojarzony z piekłem, z grzechem, nieczystością, herezją, siłami ciemności i okrucieństwem, oraz kłamstwem. W chrześcijańskich legendach europejskich i w średniowiecznych eposach motyw smoka wiąże się z postacią smokobójców: św. Jerzego, św. Sylwestra, św. Marty (i wielu innych świętych), Zygfryda (zabił on Fafnira), wikinga Beowulfa, oraz Tristana (zabił on irlandzkiego smoka).
"O smokach pisze szczegółowo Benedykt Chmielowski w Nowych Atenach gdzie historia włóczkową robotą zapisana. Jest to wskazanie na jakiś rodzaj pisma pamiętającego historię smoczych dziejów, opartego na niciach. Tamże smoki strzegły złote runo. "
- SMOKI NA ŚWIECIE -
"Wiara w smoki, które przez wieki władały niebem, powietrzem, ziemią i wodami jest do tej pory bardzo silna w Azji.
Lungi, czyli smoki azjatyckie wywodzą się z Chin, a początek legendzie dały im zapewne kości dinozaurów, które występują licznie na pustyni Gobi. Smoki chińskie znane są także w Japonii, Korei Południowej, Wietnamie i Azji Południowo-Wschodniej. Chiński smok posiada ciało węża, pysk wielbłąda, łuski karpia, łapy tygrysa i szpony orła. W pysku często trzyma perłę, która symbolizuje doskonałość."
W przeciwieństwie do europejskiego smoka, smok chiński jest istotą sprzyjającą ludziom i symbolizował przez wieki władzę cesarską, np. smoczy tron oznaczał tron cesarza Chin. Ludność chińska wierzyła, że pierwszymi cesarzami ich kraju były właśnie smoki.
W odniesieniu do przyrody, smok jest symbolem wody. Chińczycy wierzyli w przeszłości, że każda rzeka, zbiornik wodny czy chmura mają swojego smoka, którymi zarządza Smoczy Król w Niebie. W czasach suszy składano ofiary Królowi Smoków z prośbą o deszcz.
Smok jest elementem wielu chińskich powiedzeń i przysłów np. związanych z tym, by dziecko zostało smokiem i jest używany w odniesieniu do rodziców, którzy mają wygórowane ambicje wobec swych dzieci.
Starożytna chińska astrologia umiejscawiała gwiazdozbiór Smoka między Małą i Wielką Niedźwiedzicą. Smok to jedno z 12 zwierząt chińskiego zodiaku.
Smoki chińskie i japońskie można odróżnić po pazurach: chińskie mają cztery, a japońskie trzy pazury. Dodatkowo japońskie mają bardziej podkreśloną wężową budowę ciała.
Smok w Birmie wyobraża stwórcę, z którego ust wylewają się wody pierwotne.
"Smoki powiązane były też z krokodylami; znany jest kult krokodyli u starożytnych cywilizacji Babilończyków, Hindusów i Majów, oraz Egipcjan (gdzie był on m.in. symbolem mądrości). Krokodyle są znane ze swej zdolności do wyczuwania zmian ciśnienia atmosferycznego i przeczuwania nadchodzącego deszczu. To mogłoby tłumaczyć mityczną władzę smoków nad pogodą, zwłaszcza deszczami.
W kronikach buddyjskich znajduje się następująca wzmianka o smoku z Indii: Smok z białymi uszami jest patronem instytucji kapłaństwa. Powoduje on urodzajne i okresowe opady deszczu w tym kraju i chroni go przed plagami oraz klęskami, a tym samym sprawia że kapłaństwo może mieszkać bezpiecznie. Kapłani w podzięce za te względy wznieśli smoczą kaplicę i wewnątrz niej jest umieszczone miejsce spoczynku, stworzone w celu przystosowania jej do kultu i zapewnienia jedzenia smokowi. Wraz z końcem każdej pory deszczowej smok nagle przyjmuje postać małego węża którego oboje uszu jest zakończonych na biało. Instytucja kapłańska, rozpoznaje go, po czym umieszcza go pośrodku jego siedziby w naczyniu z miedzi wypełnionym śmietaną, a wtedy idą za nim w pochodzie w podzięce, aby tym samym podziękować mu za jego powitanie. On wtedy nagle znika. Pojawia się zaś tylko raz każdego roku."
Trzeba zaznaczyć, iż w mitologii Orientu kult smoka, kult węża, kult falliczny i kult słońca, są nierozerwalnie związane i wymieszane ze sobą.
Smoki często występują w utworach fantasy, są to jednak istoty bardzo zróżnicowane:
- od potężnych, często złośliwych i głównie agresywnych zwierząt - patrz: film "Ogień i lód: kroniki smoków" w rozdziale Smoki cz.5 smoki w filmie,
- do istot rozumnych, często przewyższających człowieka, głównie doświadczeniem i wiedzą, smok np. z Ziemiomorza Ursuli Le Guin - w rozdziale Smoki cz.6 smoki w filmie znajduje się m.in. moja recenzja filmu "Ziemiomorze", wraz ze zdjęciem i opisem w jaki sposób twórcy filmu ukazali w nim smoka.
Proszę zauważyć, iż wśród tych rozumnych smoków występują dwa typy zachowań: 1.) smoki chętnie służące ludziom np. smok w filmie "Eragon" i smok w filmie "Kolor magii Terrego Pratchetta", 2.) smoki stojące "z boku", niechętnie ingerujące w ludzkie sprawy np. smok w filmie "Ziemiomorze".
Różne są charaktery smoków oraz ich wygląd zewnętrzny;
- najczęściej smoki mają błoniaste skrzydła, ale np. Szafirka z filmu "Eragon" miała rodzaj piór na skrzydłach,
- najczęściej smoki mają większe czy mniejsze łuski - rodzaj pancerza na ciele, ale smoki z Niekończącej się opowieści czy utworów Ewy Białołęckiej są porośnięte futrem - zajrzyj do rozdziału Smoki cz.9 smoki w filmie, w którym prezentuję m.in. całą trylogię "Niekończąca się opowieść" oczywiście wraz ze zdjęciami występującego w nim futrzastego smoka o imieniu Falkor.
Z literatury fantasy znane są też m.in. następujące smoki:
- tolkienowskie Smoki Śródziemia - n
iżej jest fragment tekstu z książki Davida Daya "Bestiariusz Tolkienowski" wydanej przez wydawnictwo Zysk i S-ka.
"Gady te oznaczały się ogromnymi rozmiarami i niebywałą siłą, a chroniły je łuski z najtwardszego żelaza. Zęby ich i pazury były niczym oszczep i rapier, a ich ogony roztrzaskać mogły tarcze każdej armii.
Smoki skrzydlate zamiatały ziemię, wzniecając huraganowe wichury, a smoki ogniste zionęły szkarłatnymi i zielonymi płomieniami, które pełzały po ziemi, pochłaniając wszystko, co napotkały na swej drodze.
Poza siłą swych mięśni smoki miały również inne, subtelniejsze moce. Ich oczy bystrzejsze były od oczu jastrzębia i nie miał szans ucieczki ten, kto znalazł się w zasięgu ich wzroku. Ich słuch wyłapywał najsłabszy nawet oddech najciszej przemykającego wroga, a zmysł powonienia pozwalał im rozpoznać każde stworzenie jedynie po zapachu jego ciała.
(... ) Stworzone z żywiołu ognia mocą czarnoksięskich zaklęć smoki lękały się wody, a od światła dnia wolały ciemność. Smocza krew była czarna i śmiertelnie trująca, a ich gadzi odór tchnął paloną siarką i mułem. Cielska ich nieustannie żarzyły się mocnym płomieniem, niby klejnot. Ich śmiech głębszy był niż echo w szybach studni, a jego siła wstrząsała nawet górami. Oczy smoków rzucały promienie rubinowego światła lub też, przepełnione gniewem, błyskały czerwonymi piorunami. Okrutne gadzie głosy brzmiały jak szkaradny szept i wespół z głębią wężowego oka przywoływały smocze zaklęcia, które obezwładniały nieostrożnych przeciwników, rodząc w nich pragnienie poddania się straszliwej woli bestii."
